Dobór metody amortyzacji wpływa na rozkład odpisów w czasie, ale nie każda metoda jest dostępna dla każdego środka trwałego. Metoda liniowa opiera się na wartości początkowej i właściwej stawce, natomiast degresywna podlega ograniczeniom ustawowym; indywidualna stawka wymaga spełnienia odrębnych przesłanek, więc sam zakup używanego składnika nie wystarcza.
Amortyzacja liniowa: zasada obliczania odpisów
W metodzie liniowej roczny odpis oblicza się, mnożąc wartość początkową środka trwałego przez właściwą roczną stawkę amortyzacyjną. Przy naliczaniu miesięcznym roczną kwotę dzieli się na dwanaście. Podstawą obliczenia pozostaje wartość początkowa, a nie jej zmniejszające się saldo.
Stawkę ustala się po określeniu właściwego rodzaju środka trwałego w KŚT i sprawdzeniu odpowiadającej mu pozycji oraz objaśnień w wykazie rocznych stawek amortyzacyjnych, stanowiącym załącznik do ustawy o PIT albo CIT. Nie ma jednej stawki odpowiedniej dla wszystkich składników. Przy kontroli rozliczenia trzeba też sprawdzić, czy suma odpisów nie przekracza wartości początkowej — ostatni odpis ogranicza się do pozostałej kwoty.
Amortyzacja degresywna: sposób naliczania i ograniczenia
W metodzie degresywnej odpis oblicza się, stosując do wartości początkowej stawkę z wykazu pomnożoną przez dopuszczalny współczynnik. W kolejnych latach podstawą jest wartość pomniejszona o wcześniejsze odpisy, ustalana zgodnie z regułami ustawowymi. Gdy odpis wyliczony degresywnie byłby niższy od obliczonego liniowo, od tego roku stosuje się obliczanie liniowe.
W PIT metoda jest dostępna tylko dla określonych składników: maszyn i urządzeń z grup 3–6 oraz 8 KŚT, a także środków transportu z wyłączeniem samochodów osobowych. Decydują zatem właściwa klasyfikacja środka trwałego i warunki ustawowe, nie samo przekonanie, że sprzęt szybko się zużywa.
Indywidualna stawka: kiedy można ją zastosować
Indywidualną stawkę można zastosować tylko w przypadkach przewidzianych w przepisach, do używanego lub ulepszonego środka trwałego po raz pierwszy wprowadzanego do ewidencji danego podatnika. Sam zakup rzeczy z drugiej ręki nie przesądza o prawie do tej metody: trzeba potwierdzić, że składnik spełnia ustawowe przesłanki właściwe dla jego rodzaju.
Podobnie sam remont nie oznacza, że środek trwały jest ustawowo ulepszony. Rozstrzygające są szczegółowe warunki dotyczące ulepszenia, a nie sam fakt poniesienia wydatków na odnowienie lub naprawę. Nawet po zakwalifikowaniu składnika podatnik nie ustala okresu dowolnie — obowiązują minimalne okresy amortyzacji, zależne od rodzaju składnika i właściwych dla niego kryteriów. Przed zastosowaniem stawki trzeba więc sprawdzić przesłanki i minimum odnoszące się do konkretnego środka trwałego.
Różnice między metodami i ich wpływ na rozkład kosztów
Metody różnią się przede wszystkim rozkładem odpisów w czasie. W uproszczonym porównaniu kwalifikowanego składnika zmienia się więc tempo dokonywania odpisów, a nie ich łączna kwota.
| Metoda | Podstawa i przebieg odpisów | Ograniczenie |
|---|---|---|
| Liniowa | Podstawą jest wartość początkowa; odpisy wynikają z właściwej rocznej stawki. | Można ją stosować z uwzględnieniem zasad właściwych dla danego składnika. |
| Degresywna | Podstawa maleje w kolejnych latach, dlatego odpisy są zwykle większe na początku. | Jest dostępna tylko dla określonych składników i przy spełnieniu warunków ustawowych. |
Wybór metody i zasady jej stosowania
Metodę amortyzacji wybiera się dla konkretnego środka trwałego przed rozpoczęciem dokonywania odpisów, spośród metod dopuszczonych dla danego składnika. Co do zasady wybrany sposób stosuje się aż do pełnego zamortyzowania środka, dlatego decyzja nie jest bieżącym wyborem metody dla każdego kolejnego okresu.
Zmiana stawki lub współczynnika, jeśli przepisy ją dopuszczają, nie oznacza dowolnej zmiany metody. Odrębnie traktuje się ustawowe przejście z metody degresywnej na liniową: odbywa się ono na określonych zasadach i nie daje swobody wyboru innej metody w trakcie amortyzacji.
Najnowsze komentarze